Portal:Biologia
Biologia w polskiej Wikipedii
Ta strona to portal dla wikipedystów zainteresowanych biologią, umożliwiający łatwiejszy dostęp oraz pomoc w rozwoju artykułów związanych z tą dziedziną nauki.
Biologia to nauka przyrodnicza o życiu, organizmach żywych, ich pochodzeniu, rozwoju osobniczym, ewolucji, zależnościach między nimi, a także o powiązaniach między nimi i środowiskiem. Biologia stara się, używając metod naukowych, formułować ogólne prawa dotyczące wszelkich przejawów życia.
Jeżeli chcesz edytować tę stronę przejdź tutajArtykuły wyróżnione
Ferokaktus (Ferocactus N. Lord Britton & J.N. Rose; z łac. ferus – dziki i cactus – kaktus) – rodzaj roślin z rodziny kaktusowatych. Są to kuliste, z wiekiem walcowate sukulenty łodygowe, przy czym należą do nich największe, obok przedstawicieli rodzaju Echinocactus, kaktusy tego typu. Dotychczas opisano 35–40 gatunków (różnice związane są z różnym ujmowaniem pozycji systematycznej poszczególnych taksonów). Często uprawiane są jako rośliny ozdobne, w warunkach polskich hodowane jako doniczkowe. Niektóre gatunki bywają używane jako składniki potraw. Rosną na obszarach pustynnych Meksyku i Stanów Zjednoczonych. Ze względu na nadmierną eksploatację stanowisk naturalnych wiele gatunków jest zagrożonych i objętych ochroną. Nazwę naukową zawdzięczają silnym cierniom nadającym tym roślinom dziki i drapieżny wygląd.
Faza diploidalna ferokaktusów zawiera 22 chromosomy w komórkach. Nie stwierdzono form poliploidalnych.
Owoce ferokaktusów są rzadko spożywane, mimo że są soczyste. Limes de biznaga lub Tuna de biznaga to nazwy potrawy z owoców.
W okresach suszy soczysty miąższ ferokaktusów ratował bydło i ludzi, stając się źródłem niezbędnej do przetrwania wody. Ciernie ferokaktusów są wykorzystywane przez Indian jako haczyki wędkarskie, gwoździe, wykałaczki, szpilki, itp.
Grafika na medal
Pory roku
Aktualnie przypada okres fenologicznego lata. Niektóre rośliny, takie jak lipa kwitną, podczas gdy inne, jak borówka czarna, dereń czy jarząb pospolity, już owocują.
Sylwetka badacza
Maria Sibylla Merian (lub Anna Maria Sibylla Merian, ur. 2 kwietnia 1647 we Frankfurcie nad Menem, zm. 13 stycznia 1717 w Amsterdamie) niemiecka przyrodniczka i artystka-malarka. Uznawana za jednego z pierwszych entomologów.
Była córką wydawcy i grafika Mateusza Meriana (znanego autora dzieł: Theatrum Europaeum i Topographien) i Joanny Sybilli Heim. Ojciec zmarł, gdy miała 3 lata. Jej dziadek Jakub Marell (malarz kwiatów) nauczył ją malarstwa i grafiki. W wieku 13 lat malowała "z natury" swoje pierwsze obrazy owadów i roślin.
« W młodości zajmowałam się poszukiwaniem owadów. Zaczęłam od jedwabników w moim rodzinnym mieście Frankfurcie. Następnie ustaliłam, że z innych gąsienic rozwijało się wiele pięknych motyli lub ciem, tak jak z gąsienic jedwabników. To przywiodło mnie do zbierania wszystkich gąsienic, jakie mogłam znaleźć, aby obserwować ich przemianę. »
(Metamorphosis insectorum Surinamensium (Metamorfozy owadów Surinamu), przedmowa)
W wieku 18 lat, w 1665, poślubiła malarza Jana Andrzeja Graffa. Dwa lat później, po urodzeniu córki Joanny Heleny rodzina przeniosła się do Norymbergi. Tam Maria Sibylla kontynuowała badania cyklu życia motyli. Wątpiła w prawdziwość opinii (pochodzącej od Arystotelesa), że owady powstają z gnijącej materii (z tego powodu Kościół określał owady jako "twory diabelskie") i badała przemianę gąsienicy w motyla. Notowała szczegóły metamorfozy i ilustrowała w swoim szkicowniku jej etapy oraz rośliny, jakimi żywiły się gąsienice.
Na podstawie tego szkicownika powstała jej pierwsza książka Neues Blumenbuch (Nowa książka o kwiatach) (1675), zawierająca szczegółowe obrazy roślin. W 1678 urodziła drugą córkę Dorotę Marię, a rok później wydała książkę Der Raupen wunderbare Verwandlung und sonderbare Blumennahrung (Cudowna przemiana gąsienicy i jej szczególne pożywienie kwiatowe), w której szczegółowo przedstawiła etapy metamorfozy gąsienicy w motyla.
W 1685 rozstała się z mężem i przeniosła się do szwagra do zamku Waltha w Holandii, gdzie zamieszkała we wspólnocie pietystów. Zamek był własnością Cornelisa van Sommelsdijka, gubernatora Surinamu. Maria Sibylla zapoznała się tam z fauną i florą tropikalną Ameryki Południowej. Rok później, po śmierci szwagra wyjechała do Amsterdamu, aby nawiązać kontakty z innymi przyrodnikami i zwiedzić oranżerie i woliery.
W 1699, wbrew znajomym i rodzinie, którzy odradzali ten wyjazd, wyjechała z najmłodszą córką do Surinamu (zachwycona tropikalnymi kolekcjami roślin i owadów u swoich znajomych). Chciała tam badać cykl rozwojowy owadów tropikalnych. Wyjazd ułatwiło jej stypendium, przyznane przez miasto Amsterdam.
Po przybyciu do stolicy Surinamu- Paramaribo, Maria Sibylla z córką odbyły wiele wypraw w głąb lądu, w czasie których sporządziły liczne opisy, rysunki i akwarele m.in. metamorfozy owadów. W 1701 Maria Sibylla zachorowała na malarię i musiała wrócić do Holandii.
Po śmierci szybko zapomniana, Maria Merian została ponownie "odkryta" i doceniona pod koniec XX wieku. Wyrazem tego jest m.in. umieszczenie jej portretu na banknocie 500 marek niemieckich, znaczku pocztowym w 1987, nazwanie wielu szkół jej imieniem, a nawet statku badawczego w 2005 r.
Dorobek Marii Merian jest znaczący. Była pionierką entomologii, ponieważ w tamtej epoce bardzo nieliczni ludzie w ogóle interesowali się owadami. Przyczyniła się do wyjaśnienia cyklu rozwojowego owadów i swoimi nowatorskimi publikacjami w języku niemieckim spopularyzowała tę wiedzę (wówczas większość dzieł naukowych pisano tylko po łacinie, co ograniczało liczbę czytelników).
Kącik zoologiczny
Pies domowy (Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris, Canis lupus familiaris) – drapieżny ssak z rodziny psowatych udomowiony przez człowieka potomek wilka szarego, jego współczesna forma stworzona została za pomocą doboru sztucznego.
Karol Linneusz opisał naukowo psa w 1758 pod nazwą Canis familiaris Linnaeus, 1758. W tej samej pracy Linneusz opisał wilka pod nazwą Canis lupus. Kiedy uzgodniono, że pies prawdopodobnie pochodzi od wilka nazwa systematyczna (naukowa) psa została zmieniona Canis lupus f. familiaris. Ze względu na częstotliwość stosowania pierwszej nazwy obie uznano za poprawne. Pies domowy nie jest podgatunkiem wilka.
Różnorodność ras psów, zarówno pod względem budowy jak i usposobienia, była obiektem badań m.in. grupy międzynarodowych naukowców z uniwersytetów Utah i brytyjskiego Waltham Center for Pet Nutrition, które należą do korporacji Mars, będącej producentem karmy dla psów. Otrzymane wyniki badań odkryły, że cechy fizyczne jak i charakterologiczne są zależne od genotypu. Badania koncentrowały się na wyszukiwaniu niewielkich różnic w kodzie genetycznym, tak zwanych polimorfizmów pojedynczego nukleotydu.
Wiek psa określa się po oględzinach stanu uzębienia oraz ilości siwych włosów na głowie. U psów w okresie ok. 7 lat są widoczne starcia na kłach oraz siekaczach, w wieku 10–12 lat następuje wypadanie zębów. Niemiecki uczony H. G. Niemandem podaje bardziej ogólne porównanie wieku psa z człowiekiem. Pierwszy rok życia psa w przełożeniu na życie człowieka to 14 lat. Drugi rok życia psa to 7 lat życia człowieka – czyli 2-letni pies to odpowiednik wiekowo 21-latka, a każdy następny rok życia psa stanowi 5 lat życia człowieka.
Psy pochodzą prawdopodobnie z jednego obszaru Ziemi, Azji Wschodniej, gdzie wydzieliły się z gatunku wilka. Rozprzestrzeniły się potem po całej planecie, konkurując z miejscowymi populacjami wilków. Świadczy o tym ich mniejsza różnorodność w miarę geograficznego oddalenia od Azji Wschodniej. Po udomowieniu psa przez człowieka nastąpiła mutacja w jednym z genów (został on ostatnio zidentyfikowany), w wyniku której powstały rasy małych psów. Musiały być one atrakcyjne dla człowieka, który starał się utrzymywać populację niewielkich psów, pomimo ich mniejszej użyteczności w polowaniu i gorszego przystosowania do życia w naturalnych warunkach. Obecnie ze wszystkich gatunków ssaków psy wykazują największą różnorodność.
Człowiek i medycyna
Domowe leczenie jest niejednokrotnie wystarczające by pozbyć się wielu chorób bez pomocy lekarza, lub złagodzić ich objawy przed udaniem się do niego. Od wieków ludzie obserwowali działanie różnych substancji na ludzi. W ten sposób udało się wyróżnić rośliny jadalne i rośliny trujące. Dotyczyło to także grzybów i zwierząt. Powstała nauka- zielarstwo. Dzięki substancjom zawartym w roślinach lub produktach zwierzęcych można ledczyć nawet impotencje i stany lękowe. Niektóre rośliny z rodziny kaktusowatych mogą nawet wspomagać prace serca. Obmywanie ciała naparem z rumianku łagodzi świąd pojawiający się przy ospie wietrznej. W czasie epidemii groźnych chorób ludzie uciekali się do wszystkich możliwych sposobów ratowania życia. Największa w histori pandemia dżumy nazwana Czarną Śmiercią sprawiła wielkie spustoszenie w Europie. Mimo to, dzięki obserwacji niektórzy ludzie zauważyli, że dotyka ona głównie miasta i większe wioski. Nie wiedziano wtedy, że przenoszą ją szczury, ale niektórzy zaczeli żyć w odosobnieniu, dzięki czemu przeżyli. Również zioła znalazły wtedy zastosowanie. Dzięki nim dało się zamaskować odór rozkładających się zwłok i chorych. Miód, który stosunkowo łatwo nabyć w naszych czasach zawiera dużo witamin i pomoga leczyć wiele chorób. Najbardziej znane rośliny lecznicze to mięta i rumianek. Oprócz nich istnieje jednak wiele innych, np. nagietek, melisa i niezbyt popularna w dzisiejszych czasach mandragora.
Artykuły
Artykuły wybrane:
anatomia - antropologia - hydrobiologia - biochemia - biofizyka - bioinformatyka - biomatematyka - biotechnologia - botanika - cytologia - ekologia - etologia - ewolucja - fitopatologia - fizjologia - genetyka - mikrobiologia
Kategorie artykułów
- Zwierzęta: Gąbki, Mięczaki, Nicienie, Płazińce, Stawonogi, Strunowce,
- Rośliny: Nagonasienne (Iglaste), Okrytonasienne (Jednoliścienne, Magnoliopsida, Piperopsida, Ranunculopsida, Rosopsida), Glony, Mszaki, Paprotniki, Skrzypy, Widłaki
- Protisty
- Grzyby
Anatomia, Biochemia, Biolodzy, Biologia komórki, Biologia molekularna, Botanika, Ekologia, Ewolucja, Fizjologia, Genetyka, Immunologia, Kynologia, Mikrobiologia, Ochrona przyrody, Rolnictwo, Zoologia
Chcesz pomóc?
Jeśli chcesz współtworzyć portal biologiczny, budując przy tym i rozszerzając zasoby polskiej Wikipedii, pomóż nam opisać lub rozwinąć poniższe terminy.
- tutaj znajdziesz propozycje tematów
- brakujące:
- do poszerzenia: acydotrofizm - genom człowieka - łupież - preparat - szlak metaboliczny
- z ekologii: ochrona środowiska naturalnego
- z genetyki: alloploidy - białka receptorowe - dobór genetyczny - dobór osobniczy
- zwierzęta: błyszczek elegancik - drzewica białolica - gęś domowa - gidran - linzang cętkowany - mroczek późny - zając polarny
- rośliny: czerwiec - brezylka - kawa kongijska - kosaciec żółty - lepnica Schafta - uprawa zachowawcza
- do weryfikacji: ameby - Anonconotus alpinus - Carl Woese - lupulina
Jeśli chcesz opisać takson rośliny
zrób to wg wzoru Wikipedia:Standardy artykułów/roślina.
Opisując poszczególne taksony posługuj się szablonami umieszczonymi tutaj.
Zalążki
Szablony do oznaczania krótkich, zalążkowych artykułów: {{stub}}
Strona główna
Aby edytować stronę główną wikiportalu edytuj szablony zebrane na stronie: Portal:Biologia/Szablony
WikiProjekty
WikiProjekty związane z biologią:
- Przenoszenie list do tablic
- Wikiprojekt Botanika
- Wikiprojekt Dinozaury
- Wikiprojekt Kynologia
- Wikiprojekt Medycyna
- Wikiprojekt Paleontologia
- Wikiprojekt Zoologia
Zadania w WikiFaktorii:
- Zadbaj o jak największą różnorodność gatunków.
- Pobaw się w obrazkizację ilustrując biologiczne artykuły.
- Dodaj nową cegiełkę w biologicznym dziale biblioteki.
- Narysuj mapę zasięgu gatunku.
- Wiele artykułów czeka na infoboksy z opisem systematyki.
Kącik botaniczny
Lipa (Tilia) – rodzaj długowiecznych drzew należący do rodziny lipowatych. Rosną w umiarkowanej strefie półkuli północnej. Zalicza się do niego ok. 30 gatunków, z czego w Polsce występują trzy: lipa drobnolistna (Tilia cordata), lipa szerokolistna (Tilia platyphyllos) i uprawiana lipa srebrzysta (Tilia tomentosa).
Lipy to zwykle okazałe drzewa zrzucające liście na zimę. Stosunkowo krótki i przeważnie prosty pień posiada czasami odrosty u podstawy. U starszych okazów osiąga imponującą grubość. Kora jest ciemnoszara lub szarobrunatna, z biegnącymi wzdłuż spękaniami i sieciowato rozgałęzionymi listewkami, jednak niezbyt grubo i głęboko rzeźbiona. Pączki z dwoma lub trzema łuskami mogą być bardzo różnej wielkości, podłużnie owalne, z przodu zaokrąglone. Liście są pojedyncze, skrętoległe, sercowate, u nasady często lekko asymetryczne, o karbowano-piłkowanych brzegach.
Lipy to rośliny ozdobne, często sadzone przy kościołach lub w parkach, jako drzewa alejowe. Ich drewno jest bardzo cenne, miękkie, łatwe w obróbce, stosowane w rzeźbiarstwie, snycerstwie, do wyrobu instrumentów muzycznych. Ponadto, lipy to rośliny miododajne. Z nektaru ich kwiatów pszczoły wytwarzają tzw. miód lipowy, o żółtym lub zielonkawożółtym kolorze w stanie płynnym. Miód ten zachowuje wyraźny zapach lipy, a w smaku lekką goryczkę. Niektóre gatunki to rośliny lecznicze. Surowiec zielarski stanowi kwiatostan (lipa drobnolistna i lipa szerokolistna), chociaż dawniej do leczenia używano nie tylko kwiatów lecz również kory i liści. Kwiatostan zawiera ponad 20 flawonoidów, fitosterole, terpeny, garbniki, pektyny, olejek eteryczny, kwasy organiczne, sole mineralne, witaminę C i PP. Napar z kwiatów lipy działa napotnie i przeciwgorączkowo, moczopędnie, sokopędnie, uspokajająco oraz przeciwskurczowo. Łagodzi także kaszel.
Wikibooks i Wikiźródła
|
Materiały biologiczne dostępne na stronach Wikibooks: |
Dokument historyczny dostępny w Wikiźródłach: |
